Türkiye’de kırmızı et fiyatları, yılın son haftalarına girilirken yeniden sert bir yükseliş eğilimine girdi. Perakende raflarındaki son etiketler, etin yalnızca pahalı bir gıda ürünü değil, giderek erişilmesi zor bir tüketim kalemi haline geldiğini ortaya koyuyor. Bugün bir adet orta boy dana pirzolanın fiyatı 400 liraya kadar yükselmiş durumda.
Son bir ayda birçok et ürününde yüzde 17 ile yüzde 35 arasında değişen oranlarda fiyat artışı yaşandı. İstanbul’da 25 Kasım–20 Aralık döneminde yağsız kıymanın kilogram fiyatı 700 liradan 900 liraya çıkarak yaklaşık yüzde 29 arttı. Kuşbaşı et 780 liradan 990 liraya, dana döş 750 liradan 880 liraya, biftek ise 900 liradan 1.200 liraya yükseldi.
Bu fiyat hareketlerine ilişkin ayrıntılı veriler, Nefes gazetesinden Songül Dalgıç Bilgili’nin haberine dayanıyor. Haberde yer alan bilgilere göre, bonfilenin kilogram fiyatı 1.700 liradan 2.300 liraya çıkarak yaklaşık yüzde 35’lik artış kaydetti. Pirzolanın kilogram fiyatı ise 1.600 lira seviyesinde bulunuyor; dört orta boy pirzoladan oluşan bir pakette tek bir pirzolanın maliyeti 400 lirayı buluyor.
Sektör temsilcileri artışın nedenleri konusunda farklı başlıkları öne çıkarıyor. Süt, Et ve Damızlık Sığır Yetiştiricileri Derneği (TÜSEDAD), ülke genelinde görülen şap hastalığının arz tarafında ciddi kayıplara yol açtığını belirtiyor. Derneğin tahminlerine göre hastalık nedeniyle besi hayvanlarında yüzde 30, süt sığırlarında ise yüzde 20 civarında kayıp yaşanıyor. Et ithalatına rağmen bu kayıpların fiyatlara yansıması engellenemiyor.
Kesim fiyatlarındaki artış da tabloyu destekliyor. Ulusal Kırmızı Et Konseyi’nin 18 Aralık tarihli verilerine göre dana karkas kesim fiyatı kilogram başına 559,3 TL’ye yükseldi. Bu rakam, bir önceki aya göre yüzde 12, geçen yılın aynı dönemine göre ise yüzde 59,5 artış anlamına geliyor. Karşılaştırma yapıldığında dana kesim fiyatı 16 Ekim’de 463 TL, 20 Kasım’da 500 TL seviyesindeydi.
Fiyatlardaki yükseliş uzun vadeli eğilimlerle de örtüşüyor. TÜİK verilerine göre son dört yılda ortalama gıda fiyatları yüzde 584 artarken, dana eti fiyatlarındaki artış yüzde 825 ile bu ortalamanın oldukça üzerine çıktı. Uluslararası karşılaştırmalar ise daha çarpıcı bir tablo sunuyor: Dünya genelinde ortalama kırmızı et fiyatı 6,6 dolar seviyesindeyken, Türkiye’de bu rakam 17,8 dolara kadar yükselmiş durumda. Bu fark, Türkiye’yi dünyanın en pahalı kırmızı et tüketen ülkeleri arasına taşıyor.
Yüksek fiyatlar, tüketim alışkanlıklarını da doğrudan etkiliyor. OECD-FAO Tarım Görünümü 2024–2033 raporuna göre kişi başına yıllık kırmızı et tüketimi OECD ülkelerinde 34,8 kilo, Avrupa’da 34,5 kilo, dünya ortalamasında 18,1 kilo iken Türkiye’de 16,6 kilo seviyesinde kaldı. Alım gücündeki erozyon ve fiyat artışları bu farkın temel nedeni olarak gösteriliyor.
Sektörün bir diğer cephesinden ise farklı bir değerlendirme geliyor. Türkiye Kasaplar Federasyonu Başkanı Osman Yardımcı, fiyat artışlarının bir et kıtlığından kaynaklanmadığını savunuyor. Yardımcı, “Türkiye’nin hiçbir yerinde et sıkıntısı yok. Her yıl Ramazan ve bayramlar öncesinde benzer söylemlerle piyasada algı oluşturuluyor” ifadelerini kullandı. Kıymanın yaklaşık 11 ay boyunca 750 lira seviyesinde kaldığını hatırlatan Yardımcı, son dönemdeki artışın 50–60 lira civarında olduğunu belirtti. Esnafın artan maliyetler altında faaliyet gösterdiğini vurgulayan Yardımcı, “600 liraya alınan et, kasaba yaklaşık 950 liraya mal oluyor. Esnaf kâr etmiyor” dedi.
Bu tablo, Türkiye’de kırmızı et piyasasının yalnızca arz-talep dengesine değil, hastalık riski, maliyet yapısı ve gelir dağılımındaki bozulmaya da duyarlı olduğunu bir kez daha gösteriyor.
Dipnot:
OECD-FAO (2024). Agricultural Outlook 2024–2033. Paris: OECD Publishing.
BU HABERLERDE İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
EKOVİZYON DERGİ – Ekovizyon.com.tr
👉 https://www.ekovizyon.com.tr
