İstanbul’da hayata geçirilecek 15 bin kiralık sosyal konut, yüksek kiralar karşısında önemli bir başlangıç. Ancak projenin kapsamı dar, evlilik şartı ise sosyal devlet anlayışıyla bağdaşmıyor.
Türkiye’nin İstanbul’da başlattığı 15 bin kiralık sosyal konut projesi, konut politikasında önemli bir yön değişikliğine işaret ediyor. TOKİ tarafından üretilecek konutların piyasa rayicinin yaklaşık yarısına kiralanması, özellikle yüksek kiralar altında ezilen düşük gelirli yurttaşlar açısından değerli bir adımdır.
Ancak gerçeği açık söylemek gerekiyor: Proje çok geç kaldı; 15 bin konut ise İstanbul’daki barınma krizinin büyüklüğü karşısında yetersiz.
Açıklanan proje şartlarına göre hak sahipleri kura yoluyla belirlenecek ve konutlarda üç yıl kalabilecek. Sürenin ardından evler yeni kiracılara tahsis edilecek. İlk 1.071 konutun Ekim 2026’da teslim edilmesi planlanıyor. Başvuracak hanenin aylık gelirinin 100 bin liranın altında olması, eşlerin üzerine kayıtlı konut bulunmaması ve İstanbul’da en az bir yıldır ikamet edilmesi gerekiyor.
En tartışmalı koşul ise başvuru sahibinin evli olması.
15 bin konut piyasayı değiştirmez
Milyonlarca insanın yaşadığı İstanbul’da 15 bin sosyal konut, kira piyasasını tek başına aşağı çekemez. Proje bazı aileleri rahatlatabilir; fakat fiyatları kalıcı biçimde dengeleyecek büyüklükte bir konut arzı yaratamaz.
Bu nedenle uygulamayı başarısız ilan etmek de “konut devrimi” olarak sunmak da doğru değildir. Bunun adı, gerekli fakat sınırlı ölçekli bir pilot projedir.
Türkiye’nin ihtiyacı dönemsel kampanyalar değil, sürekli çalışan bir sosyal kiralık konut sistemidir. Model; Ankara, İzmir, Bursa, Antalya, Kocaeli, Gaziantep ve Diyarbakır başta olmak üzere kira yükünün ağırlaştığı kentlere yayılmalıdır. Üretilen konutların mülkiyeti kamuda kalmalıdır. Konutlar birkaç yıl sonra satılırsa kamu stoku yeniden erir ve sistem başa döner.
Evlilik cüzdanı yoksulluk belgesi değildir
Projenin en sorunlu tarafı, başvurunun evlilik şartına bağlanmasıdır. Bu tercih yalnızca eksik değil, açık biçimde adaletsizdir.
Devletin görevi insanların medeni durumunu ödüllendirmek değil, barınma ihtiyacını karşılamaktır. Evlilik cüzdanı sosyal konut anahtarının ön şartı olamaz.
İstanbul’da bekâr çalışanlar, boşanmış kişiler, eşini kaybedenler, ailesinden ayrı yaşayan gençler ve tek kişilik haneler de aynı ağır kiraları ödüyor. Üstelik tek maaşla kira, fatura ve gıda giderini karşılayan bir bekâr, iki gelirli evli bir haneden daha kırılgan durumda olabilir.
“Evliysen başvur, bekârsan piyasanın insafına kal” yaklaşımı sosyal politika değildir. Bu, barınma hakkını medeni duruma göre sınıflandırmaktır. Gençlerin bir bölümü zaten konut ve geçim maliyetleri nedeniyle evlenemiyor. Ardından aynı insanlara evli olmadıkları için sosyal konut hakkı tanınmaması, politikanın kendi içinde çelişmesidir.
Ölçüt medeni durum değil, ihtiyaç olmalı
Sosyal konutta belirleyici kriter; kiranın gelire oranı, kişi başına düşen gelir, konut sahipliği, tahliye riski, engellilik, ileri yaş, bakım yükümlülüğü, tek ebeveynlik ve depreme dayanıksız yapılarda yaşama durumu olmalıdır.
Çocuklu ve kalabalık ailelere ayrı kontenjan tanınabilir. Ancak bekârların sistemin dışında bırakılması savunulamaz.
Viyana’nın resmî sosyal konut verilerine göre kentte yaklaşık 220 bin belediye konutu ile kamu desteğiyle üretilmiş yaklaşık 200 bin kooperatif konutu bulunuyor. Kent sakinlerinin önemli bir bölümü sübvansiyonlu konutlarda yaşıyor. Viyana sosyal konut sistemi, başarısını birkaç yıllık kampanyaya değil, yaklaşık bir asırdır sürdürülen kamu politikasına borçlu.
Singapur da güçlü kamu konutu üretimiyle dikkat çekiyor. Ancak ailelere öncelik veren sistemin bekârları uzun süre dezavantajlı bırakması önemli bir uyarıdır. Türkiye, kamu eliyle üretimi örnek almalı; medeni durumu barınma hakkının ölçüsüne dönüştürmemelidir.
Kiralık sosyal konut hamlesi desteklenmelidir. Fakat sosyal denilen kesim yalnızca evlilerden oluşmaz. Evli, bekâr, boşanmış veya dul herkes eşit biçimde başvurabilmelidir. Çünkü konut, belirli bir hayat tarzının ödülü değil; insan onuruna bağlı temel bir ihtiyaçtır.
BU HABERLERDE İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR









