Yap-işlet-devret modeliyle inşa edilen Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nün işletme süresi tartışma konusu oldu. 2024’te kamuya devri beklenen proje için süre 2028’e uzatıldı.
Yavuz Sultan Selim Köprüsü 26 Ağustos 2016’da hizmete açıldı. Projenin işletme hakkı, YİD modeli kapsamında 7 yıl 8 ay 20 gün olarak belirlenmişti. Bu takvime göre köprünün 2024 Mayıs ayında kamuya devredilmesi gerekiyordu. Ancak işletme süresinin 2028’e kadar uzatıldığı açıklandı.
YİD modeli ve süre tartışması
Yap-işlet-devret projelerinde temel çerçeve; yatırımın özel sektör tarafından finanse edilmesi, belirlenen süre boyunca işletilmesi ve sürenin sonunda kamuya devredilmesi esasına dayanıyor. Bu modelde gelir garantileri ve sözleşme maddeleri belirleyici rol oynuyor.
Söz konusu projede süre uzatımının ‘maliyet artışı’ gerekçesiyle yapıldığı ifade ediliyor. Benzer başlıklar, geçmiş yıllarda farklı otoyol ve altyapı projelerinde de gündeme gelmişti. Küresel enflasyon, finansman maliyetleri ve kur hareketleri, sözleşmelerde revizyon taleplerini beraberinde getirebiliyor.
Ekonomi yönetimi açısından bu tür kararlar, kamu maliyesi üzerindeki yük ve sözleşme esnekliği dengesi üzerinden değerlendiriliyor. Uzmanlara göre sözleşme değişikliklerinin şeffaf biçimde kamuoyuna açıklanması, piyasa güveni açısından kritik.
4 yıllık ek süre, 1,2 milyar dolar iddiası
CHP Erzincan Milletvekili Mustafa Sarıgül, köprüye 4 yıl ek süre verildiğini ve bu sürede işletmeci firmanın yaklaşık 1 milyar 200 milyon dolar ek gelir elde edeceğini öne sürdü.
Sarıgül ayrıca köprü için bugüne kadar 470 milyon araç geçiş garantisi verildiğini, gerçekleşmenin garanti seviyesinin altında kaldığını savundu. İddiasına göre Hazine’nin yıllık garanti ödemesi yaklaşık 300 milyon dolar düzeyinde bulunuyor.
Bu veriler kamuoyuna yansıyan siyasi açıklamalara dayanıyor. Sözleşmenin revize edilen maddelerine ilişkin ayrıntılı teknik tablo ise kamuya açık kaynaklarda sınırlı.
Garanti sistemi nasıl işliyor?
YİD projelerinde trafik veya araç geçiş garantisi, yatırımcıya belirli bir gelir güvencesi sağlıyor. Gerçekleşme garanti edilen seviyenin altında kalırsa aradaki fark kamu tarafından karşılanıyor; üstünde kalırsa gelir kamu lehine paylaşılabiliyor.
Bu mekanizma finansman bulunabilirliğini artırsa da, kur oynaklığı ve talep tahmin hataları bütçe üzerinde baskı oluşturabiliyor. Nitekim son yıllarda garanti ödemeleri merkezi yönetim bütçesinde dikkat çeken kalemlerden biri haline geldi.
Öte yandan köprünün, Kuzey Marmara Otoyolu bağlantısıyla birlikte ağır vasıta trafiğini şehir içinden çekerek lojistik akışı hızlandırdığı ve zaman tasarrufu sağladığı da resmi raporlarda vurgulanan unsurlar arasında yer alıyor. Ekonomik katkı hesabı yapılırken bu dolaylı faydalar da dikkate alınıyor.
Sözleşme revizyonları gündemde
Muhalefet cephesi sözleşme değişikliklerinde şeffaflık çağrısı yaparken, hükümet kanadı YİD projelerinin kamu kaynaklarını etkin kullanma aracı olduğunu ve altyapı yatırımlarının hızla tamamlanmasını sağladığını savunuyor.
Ekonomik açıdan bakıldığında, süre uzatımı kamu nakit çıkışını azaltma veya yeniden yapılandırma amacı taşıyabilir. Ancak bu tür kararların uzun vadeli bütçe projeksiyonlarına etkisi net veri üzerinden analiz edilmeli.
Kamu-özel iş birliği projelerinde temel soru değişmiyor: Risk paylaşımı sözleşmede nasıl tanımlandı ve revizyon hangi finansal varsayıma dayanıyor? Bu soruların yanıtı, mali disiplin ve yatırımcı güveni açısından belirleyici.
Yavuz Sultan Selim Köprüsü özelinde süre uzatımının bütçeye etkisi, garanti ödemeleri ve trafik gerçekleşmeleri ışığında önümüzdeki yıllarda daha net görülecek. Tartışma, yalnızca bir köprüyle sınırlı değil; YİD modelinin geleceği açısından da referans niteliği taşıyor.
BU HABERLERDE İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
