Ekovizyon Dergisi
Anasayfa / Türkiye / Cumhurbaşkanlığı Sistemi yeniden şekilleniyor

Cumhurbaşkanlığı Sistemi yeniden şekilleniyor

Cumhurbaşkanlığı

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nde köklü revizyon hazırlığı: AK Parti’nin raporundan Meclis’i güçlendirecek model çıktı

AK Parti’de yeni anayasa çalışmaları sürerken, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin işleyişine yönelik kapsamlı bir revizyon modeli de parti içinde tartışmaya açıldı. AK Partili bazı kurmayların hazırladığı raporda; TBMM’nin denetim gücünün artırılması, bakanların milletvekilleri arasından seçilmesi, Cumhurbaşkanı’nın bazı yetkilerinin Bakanlar Kurulu’na devredilmesi ve bakan yardımcılığı makamının kaldırılarak müsteşarlık sisteminin yeniden kurulması öneriliyor.

ANKARA — Türkiye’nin yönetim sisteminde yeni anayasa tartışmalarıyla birlikte dikkat çekici bir değişiklik başlığı daha gündeme geldi. AK Parti’de bazı kurmayların hazırladığı ve EKONOMİM gazetesinde Besti Karalar’ın haberine göre bahse konu çalışmada, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin tamamen değiştirilmesi yerine, özellikle yasama-yürütme ilişkileri ve Meclis’in denetim kapasitesi üzerinden yeniden düzenlenmesi öneriliyor.

Bakanlar Meclis’ten, müsteşarlık geri geliyor

Raporda öne çıkan modelin merkezinde TBMM’nin sistem içerisindeki ağırlığının artırılması bulunuyor. Buna göre bakanların yeniden milletvekilleri arasından atanması, ancak bakan olarak görev yaptıkları süre boyunca TBMM Genel Kurulu ve komisyonlarda oy kullanamamaları öneriliyor.

Bu model hayata geçirilirse, 2018’de Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçişle birlikte birbirinden ayrılan yasama ve yürütme arasındaki ilişkinin belirli alanlarda yeniden güçlendirilmesi söz konusu olacak.

Öneriye göre Cumhurbaşkanı’nın mevcut yetkilerinin bir bölümü Bakanlar Kurulu’na aktarılabilecek. Bazı kararların Cumhurbaşkanı ile Bakanlar Kurulu tarafından birlikte imzalanması, bazı kararların ise yalnızca Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
Öneriye göre Cumhurbaşkanı’nın mevcut yetkilerinin bir bölümü Bakanlar Kurulu’na aktarılabilecek. Bazı kararların Cumhurbaşkanı ile Bakanlar Kurulu tarafından birlikte imzalanması, bazı kararların ise yalnızca Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe girmesi öngörülüyor.

Bakanlar Meclis’ten çıkacak

Hazırlanan çalışmaya göre bakanların milletvekilleri arasından seçilmesi öngörülüyor. Bakanların milletvekilliği devam edecek ancak yürütme görevini üstlendikleri dönemde komisyonlarda ve Genel Kurul’da yasama faaliyetlerine ilişkin oy kullanamayacaklar.

Buna karşılık bakanların kendi sorumluluk alanlarıyla ilgili kanun tekliflerinin görüşmelerinde Meclis çalışmalarına aktif biçimde katılması planlanıyor.

Önerilen model, bakanların yalnızca yürütmenin parçası olarak görev yapmasını değil, aynı zamanda TBMM ile düzenli ve kurumsal bir ilişki içerisinde bulunmasını amaçlıyor.

Meclis’te sözlü soru dönemi

Revizyon çalışmasının dikkat çeken başlıklarından biri de parlamenter sistem dönemindeki bazı Meclis denetim mekanizmalarının yeniden kurulması.

Rapora göre bakanların belirli aralıklarla TBMM Genel Kurulu’na gelerek milletvekillerinin sözlü soru önergelerini yanıtlaması öngörülüyor.

Bu kapsamda bakanların ayda iki kez Genel Kurul’da sözlü soruları yanıtlaması, ayrıca 15 günde bir salı günü bir saatlik denetim oturumu yapılması öneriliyor.

Her ay iki bakanın bu oturumlara katılması, her yasama yılında ise bütün bakanların en az bir kez Genel Kurul’da denetim oturumuna çıkması planlanıyor.

Bu düzenleme, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin mevcut yapısında TBMM’nin yürütme üzerindeki doğrudan denetim kapasitesinin artırılması anlamına geliyor.

Cumhurbaşkanı’nın bazı yetkileri Bakanlar Kurulu’na

Rapordaki en önemli başlıklardan biri de yürütme yetkisinin kullanım biçimine ilişkin.

Öneriye göre Cumhurbaşkanı’nın mevcut yetkilerinin bir bölümü Bakanlar Kurulu’na aktarılabilecek. Bazı kararların Cumhurbaşkanı ile Bakanlar Kurulu tarafından birlikte imzalanması, bazı kararların ise yalnızca Bakanlar Kurulu kararıyla yürürlüğe girmesi öngörülüyor.

Böylece Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin temel yapısı korunurken, yürütme içerisindeki karar alma mekanizmasının bir bölümünün daha kolektif bir yapıya taşınması hedefleniyor.

AK Partili kurmayların değerlendirmesinde de çalışmanın bir sistem değişikliğinden çok revizyon niteliğinde olduğu vurgulanıyor.

Kurmaylar, yeni anayasa sürecinde Meclis’te oluşan siyasi zemine dikkat çekerek, yeni bir anayasa değişikliğinin 400’ün üzerinde oyla kabul edilebileceği değerlendirmesini yapıyor. Bu yaklaşım, AK Parti içinde yeni anayasa çalışmalarının yalnızca anayasa maddeleriyle sınırlı tutulmadığını, mevcut hükümet sisteminin işleyişinin de yeniden ele alındığını gösteriyor.

Bakan yardımcılığı yerine müsteşarlık

Revizyon paketindeki bir diğer önemli başlık ise kamu yönetiminin bürokratik yapılanması.

Raporda, bakan yardımcılığı sisteminin kaldırılması ve müsteşarlık makamının yeniden oluşturulması öneriliyor.

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçişin ardından müsteşarlık makamı kaldırılmış, bakanlıklardaki üst düzey idari yapılanmada bakan yardımcıları öne çıkmıştı. Yeni öneri ise siyasi sorumluluk taşıyan bakan ile idari bürokrasi arasında daha belirgin bir ayrım kurulmasını amaçlıyor.

Bakan yardımcılığı sisteminin beklenen kurumsal verimi sağlamadığı yönündeki eleştiriler, bu değişikliğin gerekçeleri arasında gösteriliyor. Müsteşarlığın geri getirilmesiyle bakanlıkların günlük idari ve bürokratik işleyişinde daha profesyonel ve süreklilik taşıyan bir yapı oluşturulması hedefleniyor.

Bu tartışma aslında yeni değil. Bakan yardımcılığı makamı 2011’de yeniden oluşturulmuş, 2018’de Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçilmesiyle birlikte müsteşarlık makamı tamamen kaldırılmıştı. Kamu yönetimi alanındaki bazı uzmanlar da uzun süredir bakan yardımcılığı ile müsteşarlık arasındaki görev ve yetki ayrımını tartışıyor.

Cumhurbaşkanlığı seçimine ilişkin 10 puan formülü

Çalışmada yer alan ve üzerinde henüz tam bir uzlaşma bulunmadığı belirtilen başlıklardan biri de Cumhurbaşkanı seçiminin iki turlu yapısına ilişkin yeni bir formül.

Buna göre ikinci tura kalan adaylardan birinin seçilebilmesi için iki tur arasındaki oy farkının en az 10 puan olması gibi bir önerinin değerlendirildiği belirtiliyor.

Ancak bu başlığın henüz netleşmediği ve parti içerisindeki çalışmalarda farklı görüşlerin bulunduğu ifade ediliyor.

Dolayısıyla bu önerinin mevcut haliyle kesinleşmiş bir AK Parti politikası veya hazırlanmış bir anayasa hükmü olarak değil, parti içerisindeki çalışma ve önerilerden biri olarak değerlendirilmesi gerekiyor.

25. Yıl Vizyon Belgesi’ne de girdi

AK Parti kurmaylarının değerlendirmelerine göre Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin revize edilmesi konusu partinin 25. Yıl Vizyon Belgesi içerisinde de yer alıyor.

Bu açıdan bakıldığında tartışmanın yalnızca yeni anayasa hazırlıklarıyla sınırlı olmadığı görülüyor. AK Parti içerisinde, 2018’den bu yana uygulanan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin işleyişinde ortaya çıkan sorunların belirli başlıklar üzerinden yeniden değerlendirilmesi yönünde bir çalışma yürütülüyor.

Önerilerin yasalaşması halinde ortaya çıkacak model, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin kaldırılması anlamına gelmeyecek. Ancak TBMM’nin denetim gücünün artırılması, bakanların Meclis ile bağının yeniden kurulması, yürütme yetkisinin belirli alanlarda Bakanlar Kurulu üzerinden kullanılması ve bürokraside müsteşarlık modeline dönülmesi, sistemin kuruluşundan bu yana yapılacak en kapsamlı revizyonlardan biri olabilir.

Buradaki kritik mesele, değişikliklerin yalnızca anayasal metin üzerinde kalıp kalmayacağı değil; Meclis’in denetim kapasitesini, bakanların siyasi sorumluluğunu ve bürokrasinin idari sürekliliğini uygulamada ne ölçüde değiştireceği olacak.

BU HABERLERDE İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR
ekovizyon.com.tr

Etiketlendi:

Cevap bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bize Ulaşın!