Ekovizyon Dergisi
Anasayfa / Yazarlar / Lakerda sadece bir meze değil, bir kültürdür

Lakerda sadece bir meze değil, bir kültürdür

Palamut mevsimindeyiz. Deniz bereketini sofralarımıza taşırken, geçmişten bugüne ulaşan bir gastronomi mirasını ne kadar hatırlıyoruz? Sinop’un lakerda geleneği neden Türkiye’nin bütün mutfaklarında yaşatılmasın?

Gastronomide bazen bir dilim balık, önümüze gelen sıradan bir tabaktan çok daha fazlasını anlatır. İçinde coğrafya vardır, iklim vardır, balıkçının emeği vardır, geçmiş kuşakların tecrübesi ve mutfak hafızası vardır. Lakerda da tam olarak böyle bir lezzettir.

Sinop denildiğinde akla gelen önemli gastronomi değerlerinden biri olan lakerda, yalnızca balığın tuzlanarak saklanmasıyla elde edilen bir ürün değildir. Aynı zamanda deniz kültürünün, geleneksel muhafaza yöntemlerinin ve Anadolu insanının üretme becerisinin sofraya yansımasıdır.

Peki, böylesine kıymetli bir mutfak mirasını neden yalnızca belirli şehirlerin ve restoranların menülerinde görüyoruz?

Neden Türkiye’nin dört bir yanında restoranlarımızda, otellerimizde, gastronomi işletmelerimizde ve evlerimizde daha fazla yer bulmuyor?

Gastronomi dediğimiz şey yalnızca yeni tabaklar tasarlamak mıdır, yoksa geçmişten gelen lezzetleri koruyup geleceğe aktarabilmek midir?

Ben ikinci görüşün çok daha önemli olduğuna inanıyorum.

Bugün palamut mevsimindeyiz. Balık tezgâhlarında sezonun bereketini görüyoruz. İri palamutların büyüyerek torik boyuna ulaşmasıyla lakerda için de önemli bir dönem başlıyor. Denizden gelen bu bereketi yalnızca günlük tüketimle değerlendirmek yerine, geleneksel ürünlerimizi yeniden hatırlamak ve yaşatmak zorundayız.

Çünkü bir mutfağın zenginliği sadece kullandığı malzemelerin çeşitliliğiyle ölçülmez. O malzemeye nasıl davrandığı, onu nasıl koruduğu ve hangi kültürel birikimle sofraya taşıdığı da önemlidir.

Lakerda bunun güzel örneklerinden biridir.

BİR BALIK, BİR GELENEK, BİR GASTRONOMİ HAFIZASI

Geçmişte soğutma teknolojilerinin bugünkü kadar gelişmediği dönemlerde insanlar denizin bereketini yılın farklı zamanlarında da değerlendirebilmek için çeşitli muhafaza yöntemleri geliştirdi. Tuzlama da bu yöntemlerin en önemlilerinden biri oldu.

Palamut ve torik, doğru teknikle hazırlandığında kendine özgü dokusu, aroması ve lezzetiyle bambaşka bir gastronomi deneyimine dönüşür.

İşte lakerda bu tecrübenin ürünüdür.

Sinop’un lakerda geleneğinin coğrafi işaretle tescillenmiş olması da bu değerin korunması açısından önemlidir. Ancak burada kendimize başka bir soru sormalıyız: Bir ürünün coğrafi işaret alması yeterli midir, yoksa onu tüketerek, üreterek, öğreterek ve tanıtarak yaşatmamız mı gerekir?

Elbette ikincisi.

Bir gastronomi değerinin gerçek gücü, yalnızca tescil belgesinde değil, yaşayan mutfaklarda ve kuşaktan kuşağa aktarılan bilgilerde saklıdır.

ŞEF MEHMET KUDAT’TAN LAKERDA ÇAĞRISI

Bir şef olarak önerim çok açık: Lakerda kültürünü yeniden gündemimize almalıyız. Restoranlarımızın menülerinde, balık lokantalarımızda ve evlerimizin mutfaklarında bu geleneksel ürüne daha fazla yer vermeliyiz.

Üstelik bunu yalnızca nostaljik bir yaklaşım olarak görmemeliyiz. Yerel balıkçılığı, mevsimsel ürün kullanımını, geleneksel üretim tekniklerini ve gastronomi turizmini destekleyen bir değer olarak değerlendirmeliyiz.

Ancak bir konunun altını özellikle çizmek isterim: Geleneksel yöntemleri yaşatırken gıda güvenliğinden taviz veremeyiz. Lakerda üretiminde balığın tazeliği, hijyen, uygun tuz oranı, parazitlere karşı gerekli dondurma işlemi ve kesintisiz soğuk zincir büyük önem taşır. Geleneksel lezzet, doğru ve güvenli üretimle gelecek kuşaklara aktarılmalıdır.

ŞEF MEHMET KUDAT’IN LAKERDA TARİFİ

Palamut veya torikten geleneksel lakerda hazırlamak için:

Malzemeler:

1 adet iri ve taze palamut veya torik
Balık eti ağırlığının yüzde 20’si oranında iri taneli kaya tuzu
Gıda temasına uygun temiz muhafaza kabı

Hazırlanışı:

Balığın başı, kuyruğu, solungaçları ve iç organları temizlenir. Uygun kalınlıkta dilimlenen balığın omurga çevresindeki kan ve pıhtı kalıntıları dikkatlice uzaklaştırılır.

Dilimler tartılır ve balık eti ağırlığının yüzde 20’si kadar iri taneli kaya tuzu hesaplanır. Balık dilimleri tuzla katmanlar hâlinde hazırlanarak uygun gıda muhafaza kabına yerleştirilir.

Olgunlaştırma işlemi, Sinop Lakerdasının geleneksel üretim esaslarına ve doğrulanmış gıda güvenliği prosedürlerine uygun şekilde gerçekleştirilir. Coğrafi işaretli yöntemde soğukta olgunlaştırma süreci uygulanır.

Burada önemli bir hatırlatma: Tuzlama tek başına parazitleri etkisiz hâle getirmez. Çiğ balık ürünleri için gerekli dondurma işlemi ve soğuk zincir sağlanmalıdır. Evde kontrolsüz koşullarda salamura kurularak ürünün güvenli olduğu varsayılmamalıdır.

Servisinde ince kırmızı soğan, maydanoz, limon ve kaliteli sızma zeytinyağı tercih edilebilir. Sadelik, lakerda gibi karakterli bir üründe lezzetin önüne geçmemelidir.

SON SÖZ: GELENEĞİMİZİ SADECE ANLATMAYALIM, YAŞATALIM!

Türkiye’nin gastronomi geleceğini konuşurken çoğu zaman dünya mutfaklarında yer edinmekten, yeni konseptlerden ve modern sunumlardan söz ediyoruz. Oysa kendi mutfak hafızamızdaki değerleri ne kadar koruyoruz?

Sinop’un lakerda geleneği, bu soruya yeniden bakmamızı sağlıyor.

Benim çağrım bütün şeflere, restoran işletmecilerine, gastronomi eğitimcilerine, balıkçılara ve mutfak kültürüne gönül veren herkese:

Palamut mevsimini değerlendirelim. Geleneksel üretim tekniklerini öğrenelim. Yerel değerlerimize sahip çıkalım. Lakerdayı yalnızca bir meze olarak değil, deniz kültürümüzün ve gastronomi tarihimizin önemli bir parçası olarak görelim.

Çünkü bir ülkenin mutfak kültürü, yalnızca bugün ürettiği lezzetlerle değil, geçmişinden geleceğine taşıyabildiği değerlerle büyür.

Lakerda sadece bir meze değil, yaşatılması gereken bir kültürdür!

Gastronomi Yazarı ve Danışman Şef
Mehmet Kudat

Etiketlendi:

Cevap bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bize Ulaşın!